Па хвалях маёй памяці
Кацярына ВОЎК
Дарагія чытачы ІБК, па Вашых просьбах распавядаю аб жыцці і дзейнасці выдатнага кампазітара Давыда Фёдаравіча Тухманава. Тухманаў нарадзіўся ў Маскве 20 ліпеня 1940 года. Яго бацька, Тухманаў Фёдар Давыдавіч, працаваў інжынерам, а маці, Карасёва Вера Анатольеўна, была музыкантам, дзіцячым кампазітарам. Давыд распачаў свае заняткі музыкай у раннім дзяцінстве пад кіраўніцтвам сваёй маці (першы самастойны музычны твор ён стварыў яшчэ ў 4-летнім узросце), а затым паступіў у музычную школу імя Гнесіных у клас фартэпіяна. Сама Алена Гнесіна прымала ўдзел у лёсе Давыда і ўсяляк заахвочвала яго імкненне складаць музыку. Першымі спробамі былі п'есы для фартэпіяна, вакальныя творы – рамансы і балады. Пачынаючы з 7-га класа школы, праходзілі рэгулярныя заняткі па кампазіцыі і тэорыі музыкі з выдатным музыкантам Львом Мікалаевічам Навумавым. У 1958 годзе пасля заканчэння музычнай школы Тухманов паступіў на кампазітарскае аддзяленне музычна-педагагічнага інстытута імя Гнесіных, які скончыў у 1963 годзе. Дыпломнай працай кампазітара была араторыя для хору, аркестра і салістаў "За далечынёй далеч" на ўрыўкі з паэмы Твардоўскага, а таксама цыкл балад і рамансаў на вершы Генрыха Гейнэ ў перакладзе рускіх паэтаў. Пасля заканчэння інстытута Тухманаў быў закліканы ў войска, служыў у Ансамблі Песні і Танца Маскоўскай ваеннай акругі, дзе кіраваў аркестрам. Кампазітар пачаў працаваць у жанры песні ў 60-я гады. Яго творы выконваліся эстраднымі спевакамі, гучалі па радыё. Песні Тухманава "Апошняя электрычка", "Я кахаю цябе, Расія", "Які выдатны гэты свет", "Гуцулачка" і іншыя сталі вядомымі і вельмі папулярнымі. У 1972 годзе кампазітар быў удастоены Прэміі Маскоўскага Камсамола за песні грамадзянскай тэмы: "Дзень без стрэлу", "Мы вялікая сям'я", "Зямля чорная" і іншыя. У 70-я гады Тухманаў стварыў шэраг песень, якія сталі ўсенародна папулярнымі: "Вечная вясна", "Нашы каханыя", "Усходняя песня", "Белы танец", "Прыцягненне Землі", "Салаўіны гай", "Радзіма мая", "Гэтыя вочы насупраць", "Мой адрас - Савецкі Саюз" і "Ненаглядная старонка". Гэтыя песні гучалі як у выкананні самых вядомых спевакоў, так і пачынаючых сваю кар'еру маладых выканаўцаў, да якіх Тухманаў ставіўся з вялікай увагай і верыў у іх будучыню, часта падзяляючы з імі першыя цяжкасці. Сярод гэтых імёнаў былі В.Абадзінскі, Н.Бродская, Л.Лешчанка, В.Лявонцьяў і А.Барыкін. У 1973 годзе быў выпушчаны першы аўтарскі дыск Тухманава "Які выдатны свет", у якім кампазітар упершыню паспрабаваў аб'яднаць свае песні ў адзін альбом і дзе прагучалі галасы новых маладых выканаўцаў. А праз два года з'явіўся знакаміты дыск Тухманава "Па хвалі маёй памяці", напісаны на вершы класічных паэтаў з удзелам маладых, яшчэ невядомых у той час спевакоў, дзе ў поўнай меры была ажыццёўлена ідэя альбома-сюіты з ужываннем новых музычных сродкаў. У 1977 годзе Тухманаву была прысуджана Прэмія Ленінскага Камсамола за песню "Дзень Перамогі" і цыкл "Ваенныя песні" на словы Харытонава. У 1980 годзе Тухманаў быў узнагароджаны ордэнам Дружбы Народаў, а ў 1983 годзе кампазітару было прысвоена званне Заслужанага дзеяча мастацтваў РСФСР. У 80-я гады Тухманаў працягвае займацца песеннай творчасцю, працуючы з вядомымі выканаўцамі: І.Кабзонам, С.Ратару, В.Лявонцьявым, Л.Сенчынай, С.Захаравым, а таксама з папулярнымі ансамблямі "Вясёлыя хлопцы" і "Самацветы". У той час з'явіліся вельмі папулярныя песні "Дадзім шар зямной дзецям", "Алімпіяда-80", "Бусел на страсе", "Чыстыя сажалкі" і "Марныя словы". Для запісу свайго альбома Тухманаў стварыў групу "Масква", салістам якой быў Мікалай Наскоў. У канцы 80-х гадоў кампазітар кіраваў папулярнай групай "Электраклуб", у склад якой уваходзілі І.Алеграва, І.Талькоў і В.Салтыкоў. У 1989 годзе ў садружнасці з вядомым дзіцячым паэтам Юрыем Энціным быў напісаны мюзікл "Багдадскі злодзей", прэм'ера якога адбылася ў 1990 годзе ў маскоўскім тэатры "Сатырыкон". З 1995 года пасля перапынку, звязанага з знаходжаннем у Нямеччыне, Тухманаў пачынае актыўна працаваць над дзіцячымі музычнымі праектамі, ствараючы рэпертуар для дзіцячых ансамбляў, хораў і тэатральных шоў. Разам з Ю. Энціным былі напісаны песенныя цыклы "Залатая горка", "Аб шматлікіх шасціногіх", "Бякі-букі", " Жудасцік -парк", "Гогаль-могаль-дыскатэка", "Гульня ў класікі", якія былі выдадзены ў нотных зборніках, на кампакт-дысках і на аўдыёкасетах. Тухманаў напісаў гімн дзіцячага фэсту мультфільмаў "Залатая рыбка". У 1998 годзе Тухманава запрасілі напісаць музыку для Сусветных Алімпійскіх Юнацкіх Гульняў у Маскве. Такую жа працу ён правёў у падобнай акцыі і ў чэрвені 2002 года. У 2000 годзе кампазітар адзначыў свой 60-летні юбілей вялікімі аўтарскімі канцэртамі ў канцэртнай зале "Расія" з удзелам шматлікіх зорак айчыннай эстрады. Тады жа яму было прысвоена званне Народнага Артыста Расіі. Тухманаў з'яўляецца кавалерам ганаровага знака Расійскага Фонду Грамадскага Прызнання. У чэрвені 2003 года яму была прысуджана Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі ў вобласці эстраднага мастацтва. Увосень 2001 года адбылася прэм'ера спектакля "Мадлен, спакойна!", музыку да якога Тухманаў напісаў адмыслова для Людмілы Гурчэнка. У чэрвені 2003 году ў маскоўскім тэатры Сатыры адбылася прэм'ера камедыі "Занадта жанаты таксіст", музыка да якой была напісана Тухманавым. У 2002 годзе для святкавання Дня Славянскай Пісьменнасці і Культуры ў г. Навасібірску кампазітар стварае араторыю "Легенда аб Ярмаку" для вялікага хору, салістаў і аркестра. Тухманаў прымаў удзел у музычным афармленні святкавання Дня незалежнасці Расіі на Краснай плошчы ў Маскве ў 2003 і 2004 гадах. У вобласці камернай музыкі кампазітарам створаны цыклы балад і рамансаў "Квадратныя акенцы" на вершы Інакенція Аненскага, "Сон Себасцяна" на вершы аўстрыйскага паэта Георга Тракля, а таксама паэма для скрыпкі і аркестра "Святая ноч". Адной з арыгінальных прац Тухманава была музычна-паэтычная праграма "Танга сноў Барыса Паплаўскага". У 2004 годзе на сцэне Дзяржаўнага Крамлёўскага палаца прайшлі аўтарскія канцэрты кампазітара "Прыцягненне кахання". У канцы 2005 года Тухманаў скончыў працу над сваёй операй "Кацярына Вялікая" (лібрэта Ю.Ряшэнцева і Р.Паліді). У цяперашні час Давыд Фёдаравіч Тухманаў жыве і працуе ў Маскве. Да новых сустрэч у Інтэрнэце, дарагія чытачы ІБК!
