Стрэл Аўроры па Беламу Дому
Павел ХОДАС
Дарагія чытачы ІБК, сёлета мінула 15 гадоў са дня трагічных кастрычніцкіх падзей 1993 года ў Маскве. Прайшло ўжо досыць часу, каб разабрацца ў перыпетыях таго часу і зрабіць правільныя высновы. Але ў расійскім грамадстве, ды і не толькі ў расійскім, дагэтуль існуюць розныя погляды і адзнакі. Найвостры канфлікт выканаўчай і заканадаўчай галін улады ў Расіі ў 1993 годзе пачаўся 21 верасня, калі прэзідэнт Барыс Ельцын апублікаваў ўказ аб спыненні дзейнасці Вярхоўнай Рады Расійскай Федэрацыі (РФ), які супярэчыў Канстытуцыі, што дзейнічала. Канфлікт скончыўся 4 кастрычніка стралянінай у Астанкіна і ў цэнтры Масквы. Супрацьстаянне ўладных структур валілася ў канстытуцыйны крызіс, блакаду парламента, беспарадкі і ўзброеныя сутыкненні на вуліцах горада, спробу штурму тэлецэнтра і сілавы разгон прыхільнікаў Вярхоўнай Рады РФ. Фінальную стадыю падзей - расстрэл з танкаў Белага Дома, дзе тады размяшчаліся дэпутаты, дзякуючы прамой тэлевізійнай трансляцыі ўбачыў увесь свет. Рэакцыя сусветнай супольнасці была вельмі неардынарнай. Звычайна, калі парламент абносяць калючым дротам, абстрэльваюць з цяжкай бронетэхнікі, а потым туды прыходзяць салдаты і выводзяць парламентарыяў з паднятымі ўверх рукамі - гэта завецца путчам або пераваротам. Але ў дадзеным выпадку маскоўскія падзеі шматлікімі на Захадзе былі названы ўрачыстасцю дэмакратыі. Гэта была адна адзнака тых падзей. Іншая адзнака, процілеглая гэтай, дагэтуль існуе ў пракамуністычным асяроддзі расійскага грамадства. Так у маскоўскіх мерапрыемствах, прымеркаваных да 15-годдзя трагедыі, прыняла ўдзел значная колькасць людзей. Днём на пляцы Краснапрэснянскай заставы прайшоў мітынг. Пасля мітынгу ўдзельнікі адправіліся на шэсце па вуліцы Красная Пресня ад пляца Краснапрэснянскай заставы да Дружынікавскай вуліцы, дзе размяшчаецца неафіцыйны мемарыяльны комплекс, збудаваны і наяўны ўжо шматлікія гады без санкцыі гарадскіх улад у памяць аб забітых і параненых у першыя кастрычніцкія дні 1993 года. Жалобныя мітынгі пад лозунгам "Не забудзем, не прабачым!" прайшлі і ў некаторых іншых рэгіёнах Расіі. Але Дзярждума Расіі, сярод дэпутатаў якой ёсць яшчэ і тыя, хто засядаў у парламенце 15 гадоў назад, на сваім паседжанні не знайшла патрэбным ушанаваць хвілінай маўчання памяць загінуўшых у кастрычніку 1993 года. Іх па афіцыйных дадзеных было 137 чалавек (па неафіцыйных дадзеных лічыцца, што загінула да 1300 чалавек). Адпаведная прапанова была ўнесена дэпутатам ад КПРФ Мікалаем Харытонавым. І як ён заявіў, што гэта трэба зрабіць "для кансалідацыі нашага грамадства". Але дадзеную ініцыятыву не ўхваліў старшыня Дзярждумы Барыс Грызлоў, які заявіў, што дэпутаты і так памятаюць аб мінулым. "Палітычна карэктней будзе заслухаць ваш выступ, і хай кожны з дэпутатаў паступіць так, як ён лічыць патрэбным", - заявіў тады дэпутату Харытонаву старшыня Дзярждумы. Вельмі цікавай інтэрпрэтацыяй тых падзей з'яўляецца інтэрпрэтацыя, выказаная віцэ-прэзідэнтам Цэнтра палітычных тэхналогій Расіі Сяргеем Міхеявым. "Раскол расійскага грамадства, выкліканы падзеямі 1993 года, прыняў некалькі іншыя формы, - заявіў ён. - Тады, па сутнасці, мела месца супрацьстаянне празаходніх лібералаў і патрыётаў-дзяржаўнікаў. Супрацьстаянне захоўваецца дагэтуль, але большасць другіх зараз значна лаяльней адносіцца да ўлады, чым тады, у сілу таго, што зараз адбываецца ў краіне". Тым не менш, па меркаванні Спадара Міхеява, ініцыятыва дэпутата Харытонава не знайшла водгуку ў думскай большасці менавіта таму, што яно ўяўляе дзеючую ўладу. - "А дзеючая ўлада фармальна з'яўляецца правапераемніцай ельцынскай улады, але праводзіць у дадзены момант кардынальна іншую палітыку", - рэзюмаваў віцэ-прэзідэнт Цэнтра палітычных тэхналогій. Вось з'яўляюцца такімі тры розныя адзнакі кастрычніцкіх падзей 1993 года. Я не думаю, што гэтыя адзнакі з'яўляюцца праўдзівымі. Хутчэй за ўсё, яны відавочна суб'ектыўныя і палітызаваныя. Так што жа адбылося ў Маскве ў кастрычніку 1993 года? Па маім меркаванні, тады было не супрацьстаянне лібералаў і патрыётаў-дзяржаўнікаў. Ды і прыдумала сабе такі прывабны назоў "патрыёты-дзяржаўнікі" купка наваяўленых заступнікаў "дзяржаўных інтарэсаў". За ёю відавочна стаялі пракамуністычныя дзеячы. Проста ў 1991 годзе ім не атрымалася ўзяць уладу падчас путчу вайсковым шляхам. Дык вось і вырашылі яны ўзяць яе ўжо больш цывілізавана: павольна, але дакладна. Але і тут у таварышаў ("патрыётаў-дзяржаўнікаў") таксама нічога не выйшла. Прэзідэнт Расіі Ельцын рашучымі дзеяннямі спыніў гэтую спробу і спыніў назаўжды. І тады ў далёкім 1917 годзе халасты стрэл крэйсера Аўрора быў стрэлам у будучыню расійскага народа. І гэты стрэл праз магічныя 66 гадоў бальшавіцкага тэрору, матэрыялізаваўшыся ў 1993 годзе, як бумеранг паразіў саміх жа прыхільнікаў бальшавіцкай ідэалогіі. І я спадзяюся, што Расія, перахварэўшы бальшавіцкай "краснухай", ніколі больш не згорне з дэмакратычнага шляху свайго развіцця. Да новых сустрэч дарагія сябры!
